Z wody i ducha

Z wody i ducha. Rytuały, magia i inicjacja w życiu afrykańskiego szamana
Malidoma Patrice Somé
Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2012

Bardzo ciekawa książka, w której inicjacje i techniki szamańskie stanowią hasło wywoławcze szerszego problemu polegającego na niepotrzebnych i niekiedy – w ostatecznym rozrachunku – szkodliwych próbach przymusowego zaszczepiania lokalnym społecznościom naszego, europejskiego sposobu myślenia oraz wiary, wbrew ich wielowiekowym tradycjom. Bohater i zarazem autor tej opowieści Malidoma Patrice Somé pochodzi z afrykańskiego plemienia Dagara w Burkina Faso, gdzie nie istnieje różnica między tym, co rzeczywiste, a tym, co nadprzyrodzone, i gdzie światy żywych i duchów przenikają się, co ma ogromny wpływ na życie codzienne.

Będąc małym chłopcem, został porwany z domu i oddany do szkoły przy misji jezuitów, gdzie przez piętnaście lat uporczywie wpajano mu chrześcijański sposób myślenia i zmuszano do wyznawania obcej religii. Zrodziło to w nim bunt i skończyło się ucieczką. Po powrocie zaś do rodzinnego domu, by ponownie zostać uznanym za Dagara, musiał przejść przez inicjację tak surową, że omal nie przypłacił jej życiem.
Posłużenie się cytatem z noty wydawniczej zamieszczonej na okładce jest w tym przypadku w pełni uzasadnione, gdyż nader trafnie oddaje ona dramatyzm losów Malidomy – późniejszego szamana, którego imię oznacza Bądź obcemu przyjacielem. On sam uważa, że traumatyczne doświadczenia, jakie były jego udziałem w młodości, nie poszły na marne, ponieważ dzięki nim zyskał szansę dotarcia ze swą wiedzą do ludzi Zachodu.

Autor przedmowy do książki, Mamadou Diouf zwraca uwagę na to, że niektórych misjonarzy rzeczywistość, jaką zastali w Afryce, oburzała i bulwersowała. Kompletnie jej nie rozumiejąc, co dotyczyło zwłaszcza religii animistycznych, próbowali z nią walczyć, niekiedy metodami niemal siłowymi, co przynosiło opłakany skutek. Afrykańczyków usiłowali zresztą "nawracać" nie tylko duchowni chrześcijańscy, ale także muzułmanie, przy czym takie podejście nie ma nic wspólnego z pełną poświęcenia pomocą, z jaką śpieszą tubylcom w wielu zakątkach Czarnego Lądu autentyczni misjonarze, także z Polski. Natomiast bezpardonowa walka z szamańskimi rytuałami i tamtejszą percepcją rzeczywistości bez próby zrozumienia mechanizmów, które ją wykreowały, jest skazana na klęskę. Uświadamiała to już poniekąd do bólu szokująca, trzytomowa autobiograficzna książka polskiego lekarza Stanisława Szczepaniaka Upiory Afryki (nadal dostępna w Księgarni ).

W czym wiara w istnienie aniołów jest lepsza od wiary w istnienie duchów i przodków? – pyta M. Diouf, odpowiadając, że obie są ważne i potrzebne. A Malidoma dopowiada, iż możemy zyskać wiele mądrości, poznając inne kultury i przyjmując do wiadomości fakt, że istnieje więcej niż tylko jedna wersja „rzeczywistości”. Każda kultura bowiem, po to, by istnieć, musi mieć jej własną wizję.
Malidoma podróżuje dziś po świecie, wypełniając w ten sposób misję, którą – w co głęboko wierzy – powierzyli mu przodkowie. Nie upowszechnia, jak mogliby to prymitywnie interpretować religijni dogmatycy, magii i czarów, lecz przybliża realia świata, w jakim wyrósł i z jakim się utożsamia. Jego przeżycia w trakcie kilkunastoletniego pobytu w misji, gdzie był poddawany przymusowej indoktrynacji, głęboko poruszają, a powrót do korzeni okazuje się wręcz niebywałym duchowym wyzwaniem. Rozdziały opowiadające o podróży Malidomy do podziemnego świata, pobytu tam i powrotu są w niektórych swoich segmentach szokujące, ale zarazem uświadamiają, jak mało wiemy o rzeczywistości pozafizycznej. W ogóle nie da się w krótkiej recenzji oddać klimatu tak niezwykłej książki oraz jej nieprawdopodobnej wręcz metafizycznej faktologii. To jedna z najciekawszych edycji na temat szamanizmu, jakie kiedykolwiek się ukazały, a jej walory poznawcze czasem mogą wręcz rodzić wątpliwości, czy to, z czym obcujemy, stanowi zapis rzeczywistych zdarzeń (wszystko wskazuje na to, że tak). Dlatego tę frapującą opowieść trzeba po prostu przeczytać – już, teraz, natychmiast.

Recenzja: Nieznany Świat 10/2012

Bieżący numer



Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Więcej informacji w Polityce prywatności.